13.SS-Dagcı Tümeni Handschar

Yazan: vox stellarum

Tümenin sloganı: Handžaru udaraj! (Handschar, saldır!)

6 Nisan 1941'de Yugoslavya'nın Alman işgaline uğramasıyla birlikte bağımsızlığını 10 Nisan'da (ama Almanya'ya kukla olmaktan öteye gidememiştir) ilan eden Bağımsız Hırvatistan devletinin o günkü sınırları içine Bosna Hersek de dahil oluyordu. Bu bölge etnik ve dini açıdan gayet karışık idi: Katolik Hırvatlar, Ortodoks Sırplar, Müslüman Boşnaklar ve Hırvatlar...

Bu tümenin diğer Alman tümenlerinden farkı %90'ının Müslüman Boşnaklar %10'nun ise Katolik Hırvatlardan oluşmasıydı. Tümende yüksek rütbeli kademeleri tecrübeli Alman subaylar oluştururken birliklerde Alman asker ve subaylar da mevcuttu. "Handschar" Heinrich Himmler'in İslam dinine olan ilgisi, Müslüman askerlerin korkusuz olduğu düşüncesi ve bu sayede daha çok Müslüman'ı kendi taraflarına çekme amacıyla kuruldu (özellikle İngiliz İmparatorluğu altında yaşayan 350 milyon Müslüman üzerinde etki yaratacağı düşünülmüştü). Himmler aynı zamanda Boşnakların gözü kapalı bir itaat örneği çizdiklerini söylüyor ve Müslümanların "kusursuz SS" askerleri olacağını söylüyordu. 1. Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu altında savaşan Boşnak askerlerin gösterdikleri başarılardan da etkilenmiş ve bir bakıma da bunun devamını yaratmak istemişti.

Himmler aynı zamanda Boşnakların aslında Slav olmadıklarını, Aryan ırkına mensup (Gothic) bir halk olduklarını düşünüyordu. Bu nedenden dolayı Boşnaklar SS'de görev yapabilecek kadar saf ve aryan idiler. (İlgili not: Ustaşe'nin de Boşnaklarla iyi geçinmesinin sebeplerinden biri de Boşnakların aslında Osmanlı ile beraber İslamlaşmış ama özlerinde etnik Hırvat olduklarını öne sürmeleriydi).

"Führer'e Waffen-SS'de bir Müslüman Boşnak tümeni kurmamız teklifini sunmaya karar verdim. Bana Bağımsız Hırvatistan Devleti'ni karıştıracağım ve hiç kimsenin de böyle bir birliğe gönüllü olmayacağını söyleyenler oldu. Halbuki Almanya ve Reich İslam dininin 2 asırdır dostu, hedeflerimiz aynı."

- Heinrich Himmler
 

Böyle bir birliğin kurulmasının bölge için iyi olmayacağını savunan Paveliç rejimi ve Bağımsız Hırvatistan Devleti'nin tüm itirazlarına rağmen Himmler kararını çoktan vermişti: orada görevli Kostantin Kammerhoffer'e toplam 26,000 askerden oluşacak ve Waffen-SS tümenlerinin en kalabalığı olacak bir tümenin kurulma işlemlerine hemen başlamasını emretti. 1942 sonbaharında da teklifi SS-General Gottlob Berger ile beraber Hitler'e sundu. Hitler tümenin resmiyetini 13 Şubat 1943 tarihinde onaylandı.

1943'ün ortalarında tümende çoğu gönüllü olmak üzere 26,000'e yakın sayıda asker bulunuyordu. Bunlardan 2,800 kadarı Katolik Hırvatlardan meydana gelmekte idi. Tümene 13 numara verildikten sonra ilk önce 13. SS Frei.Gebirgs. Division (kroatien) adı verildi. 1944 Mayıs'ında tam ismini aldı: 13. Waffen-Gebirgs-Division der SS "Handschar" (kroatische Nr. 1) Kroatische, yani Hırvat kısmı sadece kağıt üzerinde kalıyordu. Tümenin ismi olan Handschar, Türk kılıcı anlamına geliyordu ve aynı kılıç tümenin amblemi idi. Bu kılıç Bosna'nın da tarihi sembolüydü. Tümen iki piyade alayı (Waffen-Gebirgs-Jager Regiments der SS 27 & 28 - kroatisches Nrs. 1 & 2), bir topçu alayı (SS-Gebirgs-Artillerie Regiment 13), bir keşif alayı, bir Panzerjäger, bir uçaksavar, bir de istihkam alayı ile beraber başka destek birliklerinden oluşuyordu.

1943 yazinin sonlarinda Villefranche-de-rouergue, Fransa'ya eğitim için gönderidi. Buraya gönderilişinin sebebi eğer eğitimlerini Bosna'da yaparlarsa dışarıdan gelecek karışmalara maruz kalmasından endişe duyulmasıydı. Burada, 17 Eylül'de küçük çapta bir başkaldırı yaşandı. Kısa sürede bastırılan (özellikle İmam Halim Malkoć'un sayesinde olayı çıkaranlar silah bırakmışlardır ki kendisi bu sebepten dolayı Şövalye Haç'ına layık görülmüştür. Malkoć savaştan sonra 1947'de Yugoslavya'da Komünistler tarafından asılarak idam edilmiştir) bunun sebebinin tümene oluşum aşamasında Batılı müttefikleriyle buluşmak için sızmış olan 3 komünist partizanın çıkardığı ortaya çıktı. Burada asıl dikkat edilmesi gereken nokta olayın çok fazla büyütüldüğüdür. Bunda böyle bir olayın yaşandığı ilk SS birliği olmasının katkısı büyük olsa gerek ancak gerçekte bu başkaldıran askerlerin sayısı çok azdı ve hepsi de tümene en baştan böyle bir amaçla sızmış komünizm taraftarı kişilerdi. Bu başkaldırının önderliğini yaptığı öğrenilen 3 komünist daha sonra yakalanmış ve onların yanında saf tutmuş arkadaşlarıyla beraber idam edilmiştir. Tümende geriye kalan askerlerin hiçbirinin bu isyanda yer almamasının yanı sıra, çoğunun böyle bir şeyin gerçekleştiğinden haberleri bile yoktu.

Eğitim günlerini tatmin edici bir şekilde 1944 Şubat'ta tamamladıktan sonra Bosna'ya komünist Partizanlarla çarpışmaya gönderildi. 1944 Aralık ayına kadar buradaki Anti-Partizan hareketlerini sürdürdü. Bazıları tümenin burada Sırplara karşı savaş suçları işlediklerini söyleseler de bunun ihtimali çok ama çok düşüktür. Çünkü tümen hiçbir zaman Sırpların yoğunlukta olduğu bölgelere yayılmamıştır. Handschar kendini gayet becerikli bir Anti-Partizan kuvveti olarak kanıtlayınca yine Boşnaklardan oluşan bir başka SS tümeninin oluşturulmasına 1944 sonunda karar verildi (23. Waffen-Gebirgs-Division der SS „Kama“ (kroatische Nr. 2). Aralık ayının sonlarında Sovyet Kızıl Ordu'nun Hırvatistan sınırlarına dayanmasıyla beraber tümen Macaristan'daki 2. Panzer Ordusuna verildi ve ön cephede savaştı. Tümenin burada göreve başlayacak olmasıyla bir çok asker tümenden ayrılıp (Bosna'yı, ailelerini ve evlerini korumak için) Bosna'da kalıp partizan ve çetniklere karşı savaşmaya devam etti. Geriye kalan gönüllüler ve Alman tabaka Balkanlardaki diğer Alman kuvvetlerinden az da olsa insan gücü takviyesi alarak durdurulması artık mümkün olmayan Kızıl Orduya karşı savaşmaya devam ettiler. Handschar Macaristan ve Hırvatistan'da ağır çatışmalar yaşadı. Ancak sonunda Macaristan'dan püskürtülüp, Avusturya'ya doğru geriledi. Burada, 1945 Mart ayından İngilizlere Avusturya, Klagenfurt'ta Mayıs'ın başlarında teslim olmak zorunda kalana değin 2. Panzer Ordusu'na bağlı olarak Avusturya'da savaştı. Kurulduğu ilk tarihte personel sayısı 26 bin iken, teslim olduğu sırada bu sayı 10 bine düşmüştü.

Handschar 15 Şubat 1944'de neredeyse hepsi Alman 377 subay, çoğu Alman 2,078 astsubay ve neredeyse tümü Boşnak (bir kısmı Hırvat ve 1000 kadarı da Sandzak bölgesinden Arnavutlardan meydana geliyordu) 18,563 askere sahipti. Bir diğer Boşnak Waffen-SS birliği Kama ile birlikte savaş boyunca toplamı 18,000'i aşkın Boşnak Waffen-SS'de görev yapmıştır. Bu sayılar Handschar'ı Waffen-SS'e bağlı 40 tümen arasındaki en büyük 3. tümen yapıyordu. Tümenin subay kademesini oluşturan kısım da SS-Panzergrenadier-Division „Totenkopf“, 7. SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division „Prinz Eugen“, 4. SS-Polizei-Panzergrenadier-Division ve 6. SS-Gebirgs-Division „Nord“'dan gelmekteydi.

Komutanlar:
SS-Standartenführer Herbert von Obwurzer (9 Mart 1943-1 Ağustos 1943)
SS-Brigadeführer Karl-Gustav Sauberzweig (1 Ağustos 1943-1 Haziran 1944)
SS-Brigadeführer Desiderius Hampel (1 Haziran 1944-? Mayıs 1945)

Operasyon bölgeleri:
Balkanlar (1944-1945)
Macaristan (Aralık 1944- Nisan sonu 1945)
Avusturya (Mayıs başından Mayıs ? 1945'e kadar)

Katıldığı operasyonlar:
Unternehmen Wegweiser (10-13 Mart 1944)
Handschar'ın ilk çatışması. Partizanlara karşı olmuş ve Zagreb-Belgrad demiryolu, Bosut ormanları ve Sava nehri etrafındaki kasabalarda gerçekleşmiştir.

Unternehmen Sava (15 Mart 1944):
Semberija'daki Partizanların temizlenmesi amacıyla başlatılan operasyon. Handschar'ın atağa geçtiği ilk çarpışma.

Unternehmen Osterei (12 Nisan 1944):
Majevica dağlarındaki Partizanlara karşı yapılan operasyon.

Unternehmen Rübezahl:
7-SS Gönüllü dağcı tümeni Prinz Eugen, 1. Dagcı tümeni ve Handschar tarafından Sandzak'a ortaklaşa düzenlenen operasyonlar.

Unternehmen Maiglöckchen (17 Mayıs 1944):
Stolica'daki çarpışmalar.
 

Tümen komutanı (1 Ağu 1943-1 Haz 1944) Karl-Gustav Sauberzweig'den alıntılar:

"Boşnaklar çok iyi askerler."

Sava operasyonu öncesi askerlere:
"Sonunda Bosna hududuna geldik ve kısa süre sonra anavatana yürüyüşe geçeceğiz. Führer sizi en iyi silahlarla donattı. Elinizde sadece silahlarınız yok, daha da önemlisi kalplerinizde anavatanı kurtarmak ideali yatıyor! Çok geçmeden her biriniz evim dediğiniz yerde olacaksız, bir centilmen bir asker olarak! Adolf Hitler'in amacı olan Avrupa medeniyetinin korunmasındaki sağlam savunmacılar olarak!"

Sitedeki yazılar aksi belirtilmedikçe vox stellarum'a aittir.
Kaynak belirtilmeden başka yerlerde kullanılmamaları rica olunur.